Vatican News
Ngay từ lối vào Colosseo, bản sao lớn bằng gỗ của Con ngựa Troia gợi nhắc mưu kế nổi tiếng trong sử thi cổ đại. Nhưng một trong những hiện vật đáng chú ý nhất lại là phiến đất sét có chữ hình nêm, ghi hiệp ước được ký khoảng năm 1280 trước Công nguyên giữa vua Hittite Muwatalli II và Alaksandu, vua của Wilusa.
Tên Wilusa được liên hệ với Ilios, tức Thành Troy, còn Alaksandu gợi đến Alexandros, một tên khác của Paris trong truyền thống Homer. Việc đồng nhất Wilusa với Troia ngày nay được giới nghiên cứu chấp nhận rộng rãi, dù các tư liệu vẫn đòi hỏi sự thận trọng.
Triển lãm bắt đầu từ thời kỳ trước Homer, giới thiệu Thành Troy trước hết như một thành phố có thật, được cư trú suốt nhiều thiên niên kỷ. Nằm giữa biển Aegea và eo biển Dardanelli, Troia giữ vị trí chiến lược trên các tuyến giao thương nối châu Á với châu Âu, Địa Trung Hải với Biển Đen.
Các cuộc khai quật cho thấy nhiều lớp định cư chồng lên nhau, nhiều lần bị phá hủy rồi tái thiết, với các công trình phòng thủ, thành lũy và mối liên hệ với thế giới Mycenae.
Khảo cổ học và sử thi có nhiều điểm gặp nhau nhưng không hoàn toàn trùng khớp. Địa lý trong Iliad tương ứng với vùng Troade thực tế; một số tên trong các văn kiện Hittite gợi nhớ truyền thống Homer; các cuộc khai quật cũng ghi nhận dấu vết tàn phá và những liên hệ với Hy Lạp.
Tuy nhiên, những dữ kiện này không chứng minh rằng cuộc chiến Thành Troy đã diễn ra đúng như Homer kể. Có thể ký ức về một hoặc nhiều cuộc xung đột cuối thời Đồ Đồng đã hòa vào các yếu tố lịch sử và huyền thoại trong quá trình hình thành sử thi.
Một phần quan trọng của triển lãm dành cho Enea, người anh hùng Thành Troy mà truyền thống sau này gắn với nguồn gốc Roma. Nổi bật là phù điêu từ Sebasteion tại Aphrodisia, mô tả Enea chạy trốn khỏi Thành, cõng người cha già Anchise và nắm tay con trai Iulo-Ascanio. Hình ảnh diễn tả lòng hiếu thảo của người con đối với cha và trách nhiệm của người cha đối với thế hệ tương lai. Trong thảm họa, quá khứ không bị bỏ lại và tương lai phải được đưa đến nơi an toàn.
Đến thời Augustus, huyền thoại này được định hình rõ hơn khi Virgilio đưa các truyền thống cổ vào Eneide, còn dòng họ Julia nối nguồn gốc của mình, qua Iulo-Ascanio và Enea, đến nữ thần Venere. Huyền thoại Thành Troy từ đó trở thành một phần trong cách Roma diễn tả căn tính và quyền lực chính trị.
Triển lãm quy tụ hơn 300 hiện vật, trong đó hơn 200 đến từ 19 bảo tàng của Thổ Nhĩ Kỳ, và mở cửa tại Colosseo đến ngày 18/10. Từ phiến đất sét Wilusa đến các di tích ở Lazio, hành trình không xóa nhòa khoảng cách giữa lịch sử và huyền thoại, nhưng cho thấy chính trong khoảng cách ấy một truyền thống lâu bền của thế giới cổ đại đã được hình thành.
Nguồn: vaticannews.va