Công quốc Monaco chờ đợi Đức Thánh Cha Lêô XIV
Vatican News
Thứ Bảy ngày 28/3/2026, nhận lời mời của Quốc vương Alberto II của Công quốc Monaco và của Đức tổng giám mục Dominique Marie David, Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ viếng thăm quốc gia này, một trong số ít đất nước có Công giáo là quốc giáo. Đây là quốc gia nhỏ thứ hai trên thế giới, sau Vatican, chỉ có diện tích 2 km2. Theo thống kê năm 2023, số tín hữu Công giáo tại đây khoảng 32.000 người, chiếm khoảng 84% trong tổng số 39.000 dân, được phân bổ trong 6 giáo xứ của một Tổng giáo phận duy nhất, trực thuộc Tòa Thánh.
Tổng giáo phận Monaco hiện được chăm sóc mục vụ bởi Đức Tổng Giám mục Dominique Marie David, 62 tuổi, gốc Pháp, người đã lãnh đạo tổng giáo phận từ năm 2020, với sự cộng tác của hơn 20 linh mục và khoảng 20 tu sĩ nam nữ.
Lịch sử Giáo hội Công giáo tại Monaco
Theo truyền thống, đức tin được truyền đến Monaco gắn liền với Thánh Devota, một vị tử đạo tại đảo Corsica vào khoảng năm 304 và thi hài của ngài được cho là trôi dạt đến vùng Gaumates. Đến thế kỷ XI, sự hiện diện Kitô giáo được xác nhận rõ ràng qua việc thành lập các cơ sở tôn giáo như nhà thờ Thánh Devota, phụ thuộc vào đan viện Saint-Pons và các nhà thờ đầu tiên tại Monaco. Tuy nhiên, lúc này Monaco chịu ảnh hưởng từ hai quyền tài phán giáo hội khác nhau (đan viện Saint-Pons và Giám mục Nice), gây ra những căng thẳng kéo dài.
Bước sang thời Trung cổ, Monaco gắn liền với các xung đột giữa phe Guelph (ủng hộ Giáo hoàng) và Ghibelin (ủng hộ Hoàng đế). Gia tộc Grimaldi, đại diện phe Guelph, đã chiếm được Monaco vào thế kỷ XIII, mở đầu cho sự cai trị lâu dài của họ. Từ đó, Monaco thể hiện lòng trung thành mạnh mẽ với Giáo hoàng, tham gia các cuộc Thập tự chinh và bảo vệ quyền lực của Tòa Thánh. Nhiều công trình tôn giáo được xây dựng, tiêu biểu là nhà thờ Thánh Nicola – tiền thân của nhà thờ chính tòa hiện nay.
Từ thời Phục hưng, Monaco đã khẳng định mình là một quốc gia Công giáo rõ nét. Các mối quan hệ với Tòa Thánh được củng cố qua các chuyến viếng thăm của các hoàng thân. Lòng sùng kính Thánh Devota phát triển mạnh, cùng với các hoạt động nghệ thuật tôn giáo như việc đặt các bàn thờ và tranh thánh. Các biến cố như đại dịch năm 1631 càng thúc đẩy đời sống đạo, dẫn đến việc thành lập các hội đoàn bác ái và tôn giáo như Hội huynh đệ “Những người sám hối áo đen”. Nhiều dòng tu và sáng kiến tôn giáo được thành lập, góp phần định hình đời sống thiêng liêng của xã hội.
Trong thời kỳ Cách mạng Pháp và Đế chế, Giáo hội tại Monaco gặp nhiều khó khăn. Monaco bị chiếm đóng, các hoạt động tôn giáo bị hạn chế và chịu sự kiểm soát của Giám mục của Nice. Tuy nhiên, sau khi phục hồi, Monaco dần tái tổ chức đời sống Giáo hội. Đến thế kỷ XIX, qua nhiều thỏa thuận với Tòa Thánh, Monaco đạt được sự độc lập về mặt giáo hội với việc thành lập giáo phận riêng trực thuộc Tòa Thánh, và sau này trở thành tổng giáo phận. Việc bổ nhiệm Tổng giám mục Monaco phụ thuộc trực tiếp vào Tòa Thánh; tuy nhiên, Chính phủ Hoàng gia vẫn tiếp tục và duy trì sự tham gia của mình vào việc quản lý các giáo xứ và công việc tôn giáo cần thiết cho sự phát triển tích cực các hoạt động của Giáo hội.
Từ thế kỷ XIX đến XX, Giáo hội tại Monaco phát triển mạnh mẽ, đồng thời thích ứng với những biến động xã hội. Nhiều dòng tu và tổ chức bác ái được thành lập, đặc biệt quan tâm đến người nghèo và người di cư. Trong Thế chiến II, một số linh mục đã tham gia cứu giúp người Do Thái. Sau Công đồng Vatican II, Giáo hội tại Monaco tiếp tục đổi mới nhưng vẫn duy trì các truyền thống lâu đời.
Theo Hiến pháp Monaco (Điều 9), Công giáo là tôn giáo chính thức của Công quốc Monaco. Đây cũng là tôn giáo của đa số dân cư. Tuy nhiên, quyền tự do tôn giáo được Hiến pháp đảm bảo.
Ngày nay, Monaco vừa giữ gìn bản sắc Công giáo vừa hội nhập với thế giới hiện đại. Các sự kiện lớn như lễ cưới của Hoàng tử Rainier và Công nương Grace Kelly hay các hoạt động liên tôn, đại kết cho thấy vai trò của Giáo hội trong đời sống xã hội. Đồng thời, Giáo hội cũng tích cực tham gia các vấn đề nhân đạo, như hỗ trợ người di cư qua tổ chức bác ái “Caritas Monaco”.
Lý do Đức Thánh Cha Lêô XIV đến thăm Công quốc Monaco
Chuyến viếng thăm Monaco của Đức Thánh Cha là một sự kiện lịch sử và chưa từng có tiền lệ; đây là lần đầu tiên một Giáo hoàng viếng thăm công quốc này trong thời hiện đại. Trong chuyến thăm kéo dài chín giờ, ngài sẽ gặp Quốc vương Alberto II, chào thăm cộng đồng Công giáo, giới trẻ và những người dự tòng, sau đó cử hành Thánh lễ tại Sân vận động Louis II.
Lý do thực sự khiến Đức Thánh Cha Lêô XIV đến thăm Công quốc Monaco là gì? Đây là câu hỏi được giới báo chí cũng như nhiều người đặt ra, câu hỏi khiến Đức Tổng Giám mục Dominique-Marie David nói rằng “như thể có những lý do bí mật đằng sau sự hiện diện của ngài vậy…”. Tuy nhiên, theo Tổng Giám mục của Monaco, đây là “một quốc gia nhỏ, độc đáo theo một nghĩa nào đó. Một đất nước nơi cuộc sống tốt đẹp và có cảm giác thoải mái, an lành, điều mà chắc chắn Đức Giáo hoàng đã nhận thấy. Tuy nhiên, đó chỉ là một hình ảnh bề ngoài... Bởi vì thực tế của Monaco đa dạng hơn nhiều và không thể bị giới hạn bởi những định kiến không phản ánh thực tế trải nghiệm của chúng tôi, ngay cả trong Giáo hội”.
Phải chăng vì Monaco là một đất nước có Công giáo là quốc giáo? Đức Tổng Giám mục David nhận định: “Tất cả điều này có vẻ lỗi thời trong bối cảnh hiện tại, đặc biệt là ở Tây Âu. Cũng bởi vì tôi phải thừa nhận rằng từ ‘chủ nghĩa thế tục’ không phù hợp ở đây”.
Quan tâm mục vụ và sứ điệp cho Công quốc Monaco và châu Âu
Do đó, chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha diễn ra trong bối cảnh chung là những lời mời của cả phía dân sự và Giáo hội, nhưng trên hết là sự quan tâm mục vụ của ngài cũng như sứ điệp ngài muốn mang đến cho Công quốc Monaco cũng như châu Âu.
Tổng Giám mục của Monaco nghĩ rằng chuyến thăm sẽ là cơ hội cho Đức Thánh Cha có một góc nhìn mới về Công quốc. Chủ đề của chuyến tông du “Thầy là đường, là sự thật và là sự sống”, là lời mời gọi trở về với bản chất của đời sống Kitô giáo. Ngài giải thích: “‘Con đường’ là một hình ảnh vang vọng trong tâm trí nhiều người chúng ta. ‘Sự thật’ là điều chúng ta được yêu cầu làm chứng. Và ‘sự sống’ nói rằng một nền văn hóa chết chóc được nuôi dưỡng bởi chiến tranh và sự tàn bạo không thể ngự trị trong gia đình nhân loại”.
Bên cạnh đó, theo vị lãnh đạo tổng giáo phận Monaco, Monaco “là một quốc gia mang đậm văn hóa Kitô giáo và có một cách sống độc đáo. Chúng tôi nhận thức được rằng nhiều quốc gia láng giềng không có mối liên hệ tự nhiên và tươi vui như vậy với cội nguồn Kitô giáo của họ, điều vẫn còn rất sống động ở đây. Nhưng chúng tôi không có ý định giảng dạy cho người khác. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng Đức Giáo hoàng sẽ cảm nhận được điều này có ý nghĩa như thế nào đối với chúng tôi”.
Đức Tổng Giám mục David cũng liên kết chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha trong bối cảnh chiến tranh đang đánh động lương tâm chúng ta, bắt đầu từ những cuộc chiến ở Trung Đông và vùng Vịnh Ba Tư. Ngài nhấn mạnh: “Nhưng Monaco không phải là một vùng đất biệt lập: mọi điều xảy ra trên thế giới đều liên quan đến chúng tôi. Và tôi tin rằng từ đây, Đức Giáo hoàng sẽ mở mắt và trái tim chúng ta ra trước những bi kịch đang bao vây chúng ta. Hơn nữa, Quốc vương Alberto II hết sức tận tâm thúc đẩy công lý và hòa bình. Và Monaco đang kêu gọi sự liên đới với những người đang phải chịu đựng bạo lực và thù địch. Do đó, tôi hình dung rằng đây có thể là một trong những chủ đề trong chương trình nghị sự”.
Thách đố đảm bảo căn tính Kitô giáo không bị thu hẹp lại thành yếu tố văn hóa hay truyền thống
Liên quan đến vấn đề Công giáo là quốc giáo của Monaco, Viện phụ Christian Venard, đại diện giám mục của tổng giáo phận về truyền thông, đã chia sẻ về những lợi thế và bất lợi của đặc quyền này. Ngài nói: “Điều 9 của Hiến pháp quy định: ‘Tôn giáo Công giáo, Tông truyền và Roma là quốc giáo’. Sự công nhận này mang lại một đặc điểm đặc biệt cho giáo phận của chúng tôi. Do đó, nhà nước hỗ trợ hoạt động của Giáo hội, công nhận vai trò của Giáo hội trong các thể chế của đất nước và cung cấp hỗ trợ tài chính cho công việc của Giáo hội. Tuy nhiên, mặc cho vị thế đặc quyền được đảm bảo bởi một nhà nước Công giáo, một điểm nhức nhối, cũng như ở nhiều giáo phận khác ở châu Âu, vẫn là một hình thức thế tục hóa xã hội. Đến mức ở Monaco, số lượng trẻ em tham gia các lớp giáo lý, lễ Rước lễ lần đầu và lễ Thêm sức cũng giảm sút, cùng với sự suy yếu của các phong trào giới trẻ.
Cuối cùng, bản chất mang tính thể chế cao và gốc rễ sâu sắc của Giáo hội ở Monaco trong cộng đồng quốc gia đôi khi khiến hàng giáo sĩ và tín hữu thiếu nhiệt huyết đối với một sứ vụ truyền giáo mới. Theo nghĩa này, mọi người đều hy vọng rằng chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha sẽ mang lại sự đổi mới sâu sắc cho cá nhân và cộng đồng, trong đức tin và sứ vụ”.
Do đó, Giáo hội tại Monaco không tránh khỏi những thách thức hiện nay và thậm chí cả một mức độ thế tục hóa nhất định. Thách thức nằm ở việc đảm bảo rằng căn tính Kitô giáo không bị thu hẹp lại thành yếu tố văn hóa hay truyền thống, mà tiếp tục thể hiện mình trong đời sống xã hội và chính trị.
Vai trò của Giáo hội trong các vấn đề đạo đức
Quốc vương Monaco đã ngăn chặn việc hợp pháp hóa phá thai tại nước này và đưa ra những điều luật ủng hộ việc chăm sóc cuối đời. Bên cạnh đó, luật pháp nước này cũng thăng tiến gia đình và hôn nhân. Nhận định về mối quan hệ giữa Nhà nước và Giáo hội về các vấn đề đạo đức, Tổng Giám mục Monaco nói: “Nếu Công giáo là quốc giáo, thì Giáo hội có nghĩa vụ truyền cảm hứng, hướng dẫn và hỗ trợ người dân, luật pháp và các lựa chọn đạo đức của chúng ta. Khi hợp tác với chính phủ, chúng tôi nhận thức rõ rằng chỉ nêu ra các nguyên tắc là chưa đủ; chúng ta phải giải thích rằng Giáo hội không chống lại sự sống, mà ủng hộ sự sống và phẩm giá con người, và rằng giáo lý của Giáo hội coi trọng những điều tốt đẹp nhất trong nhân loại”.
Ngài cũng cho biết giữa Quốc vương Alberto II và Đức Thánh Cha Lêô XIV có những mối quan tâm chung như lòng bác ái, quan điểm toàn cầu và bảo vệ môi trường, đặc biệt là về việc bảo vệ đại dương.
Sự gia tăng các tân tòng người lớn
Chia sẻ về sự gia tăng các tân tòng người lớn, Đức Tổng Giám mục David cho biết: “Cả tôi và các anh em của tôi ở Pháp đều nhận ra rằng những gì đang xảy ra không phải là kết quả của những kế hoạch mục vụ được cân nhắc kỹ lưỡng hay tổ chức tốt. Các dự tòng, đặc biệt là người trẻ, đến với đức tin qua những con đường đôi khi xa lạ với chúng ta. Nhiều người không được thừa hưởng đức tin từ gia đình hay bối cảnh xã hội của họ. Nhưng họ khám phá ra đức tin nhờ mạng lưới bạn bè hoặc thậm chí là mạng xã hội, những kênh đóng vai trò quan trọng. Họ là những người trẻ và người lớn đang tìm kiếm ý nghĩa trong một thế giới hỗn loạn và những điểm tựa vững chắc trong một thời điểm lịch sử mà mọi thứ đều phù du. Và khi họ đến với Giáo hội, họ không tập trung vào những vụ bê bối hay khó khăn, mà vào cuộc gặp gỡ với Đấng siêu việt, vào sức mạnh của lời cầu nguyện, vào phụng vụ mở ra cho chúng ta mầu nhiệm. Thách đố đối với chúng ta là làm sao để chào đón và đồng hành với họ”.
Trong đời sống, người Công giáo có trung thành với Tin Mừng không?
Bên cạnh người Monaco, người Pháp và người Ý, mỗi nhóm chiếm 1/5 dân số, còn có khoảng 150 quốc tịch khác (đáng kể nhất là người Bồ Đào Nha và người Philippines, cả hai đều tham gia rất nhiều vào đời sống Giáo hội); chỉ có ba hoặc bốn quốc gia trên thế giới được cho là không có người dân đang ở Monaco.
Đây là một quốc gia có sự pha trộn về xã hội học cũng như có tính quốc tế. Do đó, trong khi có những người rất giàu, thì những người bình thường, đôi khi thậm chí rất nghèo, cũng cần thiết để hệ thống hoạt động. Sự pha trộn xã hội này mang lại cho Giáo hội một đặc điểm thực sự độc đáo. Đôi khi trong nhà thờ, một tỷ phú và một người giúp việc có thể ngồi cùng một hàng ghế. Nhà thờ là một trong số ít những nơi giao lưu xã hội trong công quốc và phải tính đến khía cạnh quan trọng này trong hoạt động tông đồ hàng ngày.
Theo Đức Tổng Giám mục David, Đức Thánh Cha chắc chắn sẽ khuyến khích Giáo hội áp dụng một cách tiếp cận nhất quán. Bản thân ngài, với tư cách là một giám mục, ngài đặt câu hỏi: liệu chúng ta, những người Công giáo, có trung thành với Tin Mừng trong cuộc sống, trong những lựa chọn và trong công việc của mình không?
Nguồn: vaticannews.va