Vatican News
Tính đến năm 2025, Tòa thánh duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với 184 quốc gia có chủ quyền trên thế giới. Trong số 184 quốc gia đó, có 89 nước có phái bộ ngoại giao tại Roma để đại diện chính thức cho Nhà nước của họ cạnh Tòa Thánh. Ngoài ra, Tòa Thánh còn có quan hệ ngoại giao với Liên minh Châu Âu và Hội Hiệp sĩ Malta. Với mạng lưới quan hệ rộng khắp như vậy, Tòa Thánh có một trong những hệ thống ngoại giao “quy mô toàn cầu” lớn nhất thế giới, đóng vai trò ngoại giao quan trọng trong các vấn đề hòa bình, nhân quyền và đối thoại liên tôn trên trường quốc tế.
Hòa bình không còn được tìm kiếm như một thiện ích chung
Trong diễn văn, nói về tình hình thế giới, Đức Thánh Cha nhận xét rằng chủ nghĩa đa phương đang suy yếu nghiêm trọng, gây lo ngại ở mức độ quốc tế, khi ngoại giao đối thoại và đồng thuận bị thay thế bởi việc sử dụng vũ lực. Chiến tranh lại được coi như công cụ chính trị, làm xói mòn nguyên tắc hậu Thế chiến II vốn cấm xâm phạm biên giới bằng bạo lực. Hòa bình không còn được tìm kiếm như một thiện ích chung, mà như kết quả của ưu thế quân sự, đe dọa trật tự pháp quyền. Lịch sử Thế chiến II cho thấy hậu quả thảm khốc của tư duy này, dẫn đến sự ra đời của Liên Hiệp Quốc nhằm gìn giữ hòa bình. Luật nhân đạo quốc tế phải luôn được tôn trọng, bảo vệ thường dân, phẩm giá con người và sự sống, vượt trên mọi lợi ích quốc gia.
Tự do lương tâm và đa dạng quan điểm là nền tảng của một xã hội thực sự tự do và nhân bản
Đức Thánh Cha nhận định tiếp rằng chủ nghĩa đa phương nhằm tạo không gian gặp gỡ và đối thoại, nhưng điều đó đòi hỏi sự thống nhất về ngôn ngữ và khái niệm. Ngày nay, ý nghĩa của từ ngữ trở nên mơ hồ, tách rời thực tại và bị sử dụng như công cụ thao túng, công kích thay vì hiểu biết lẫn nhau. Sự suy yếu của ngôn ngữ làm cản trở đối thoại chân thực, từ đời sống xã hội đến quan hệ quốc tế. Tự do ngôn luận không bị đe dọa bởi ngôn ngữ rõ ràng, mà trái lại chỉ được bảo đảm khi lời nói gắn với sự thật. Việc bảo vệ tự do lương tâm và đa dạng quan điểm là nền tảng của một xã hội thực sự tự do và nhân bản.
Tự do tôn giáo đang đứng trước nguy cơ bị thu hẹp
Từ đó, Đức Thánh Cha cũng lưu ý rằng tự do tôn giáo đang đứng trước nguy cơ bị thu hẹp, dù đây là quyền căn bản nhất của con người, vì phản ánh chiều sâu cốt lõi của con người. Ngài nêu lên các dữ liệu cho thấy vi phạm tự do tôn giáo ngày càng gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khoảng 64% dân số thế giới. Khi yêu cầu tôn trọng tự do tôn giáo của Kitô hữu, Tòa Thánh đồng thời kêu gọi bảo đảm quyền này cho mọi cộng đồng tôn giáo, đồng thời lên án mạnh mẽ mọi hình thức bài Do Thái và cổ võ đối thoại liên tôn. Ngài lưu ý rằng cuộc bách hại Kitô hữu vẫn là một trong những khủng hoảng nhân quyền lớn nhất hiện nay. Ngoài ra, tại cả những quốc gia đa số Kitô giáo, tự do tôn giáo vẫn bị hạn chế tinh vi vì lý do chính trị hay ý thức hệ, nhất là khi Giáo hội bảo vệ phẩm giá con người và các nhóm yếu thế.
Tòa Thánh luôn kiên định bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người
Tiếp tục bài diễn văn, Đức Thánh Cha cho biết, trong các tương quan và hoạt động quốc tế, Tòa Thánh luôn kiên định bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi người như người di cư, tù nhân, đặc biệt là ơn gọi của gia đình. Ngài lưu ý hai thách thức quan trọng: bỏ qua và đánh giá thấp vai trò xã hội cơ bản của gia đình, dẫn đến việc ngày càng gạt nó ra ngoài lề về mặt thể chế; và thực tế các gia đình mong manh, tan vỡ và đau khổ, bị ảnh hưởng bởi những khó khăn nội bộ và các hiện tượng đáng lo ngại, bao gồm cả bạo lực gia đình.
Một xã hội chỉ lành mạnh và tiến bộ khi bảo vệ tính thánh thiêng của sự sống con người
Ngài nhấn mạnh quan tâm của Tòa Thánh trong vấn đề bảo vệ sự sống, lên án các dự án nhắm tài trợ phá thai xuyên quốc gia với tên gọi “quyền phá thai an toàn”. Mang thai hộ cũng là điều vi phạm phẩm giá của cả đứa trẻ, khi bị hạ thấp xuống thành một “sản phẩm”, và của người mẹ, khi bóc lột cơ thể và quá trình sinh sản của bà, đồng thời làm sai lệch sứ mạng nối kết nền tảng của gia đình. Ngài khẳng định “việc bảo vệ quyền sống là nền tảng không thể thiếu của mọi quyền khác của con người. Một xã hội chỉ lành mạnh và thực sự tiến bộ khi nó bảo vệ tính thánh thiêng của sự sống con người và tích cực nỗ lực thúc đẩy nó”.
Những "quyền mới" đang đe dọa tự do lương tâm
Đức Thánh Cha nêu lên một hiện tượng là “Quyền tự do ngôn luận, tự do lương tâm, tự do tôn giáo và thậm chí cả quyền sống đang bị hạn chế nhân danh các quyền được gọi là ‘quyền mới’, dẫn đến việc chính khuôn khổ của quyền con người đang mất đi sức sống và tạo ra khoảng trống cho bạo lực và áp bức. Điều này xảy ra khi mỗi quyền trở nên tự quy chiếu, và đặc biệt là khi nó bị tách rời khỏi thực tế, bản chất và sự thật”.
Hòa bình đòi hỏi những nỗ lực xây dựng liên tục và kiên nhẫn
Các cuộc chiến cũng như các cuộc khủng hoảng đang xảy ra trên thế giới như tại Ucraina, Gaza, Venezuela, Myanmar, Haiti ... là điều không thể thiếu trong diễn văn của Đức Thánh Cha. Ngài nói rằng cốt lõi của vấn đề là “ý tưởng dai dẳng rằng hòa bình chỉ có thể đạt được thông qua việc sử dụng vũ lực và răn đe”. Ngài khẳng định: “Trong khi chiến tranh chỉ đơn thuần là sự hủy diệt, hòa bình đòi hỏi những nỗ lực xây dựng liên tục và kiên nhẫn cũng như sự cảnh giác thường trực”. Ngài nói rằng những nỗ lực như vậy cần thiết đối với tất cả mọi người, bắt đầu từ các quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân. Ngài nói đến nguy cơ quay trở lại cuộc chạy đua sản xuất các loại vũ khí mới ngày càng tinh vi hơn, kể cả bằng trí tuệ nhân tạo. Do đó, “Trí tuệ nhân tạo là một công cụ đòi hỏi sự quản lý phù hợp và có đạo đức, cùng với các khuôn khổ pháp lý tập trung vào việc bảo vệ tự do và trách nhiệm của con người”.
Tuy bức tranh toàn cảnh thế giới có vẻ bi thảm, Đức Thánh Cha nhận định rằng vẫn có những dấu hiệu hy vọng can đảm, trong đó, ngài đặc biệt ghi nhận “những nỗ lực mà chính quyền Việt Nam đã thực hiện trong những năm gần đây nhằm cải thiện quan hệ với Tòa Thánh và điều kiện hoạt động của Giáo hội tại nước này. Tất cả những điều đó đều là những hạt giống hòa bình cần được vun trồng”.
Toàn bộ bài diễn văn: BÀI DIỄN VĂN
Nguồn: vaticannews.va